Plutonyum — Cehennem Kapısı

Plutonyum (Ploutonion), Apollon tapınağının hemen yanında yer alan, yer altı tanrısı Pluto'ya adanmış kutsal bir alandı. Buradaki kaya çatlaklarından yükselen karbondioksit gazı, alana yaklaşan hayvanları kısa sürede öldürecek kadar yoğundu; antik yazarlar bu ölümcül buharı ayrıntılı biçimde anlatmıştır.

Tapınağın rahipleri (Galli), gazın içine girip sağ çıkarak tanrının kendilerini koruduğu izlenimini verir, bu gösteriyle alanın kutsallığını pekiştirirdi. Bugün bunun bir mucize değil, gazın tabana yakın toplanmasını kullanan bir bilgi olduğu düşünülür.

Alanın yeri uzun süre tartışmalıydı; Salento Üniversitesi'nden Francesco D'Andria'nın yürüttüğü kazılar, 2013'te duyurulan bulgularla kapıyı, önündeki kutsal havuzu ve izleyiciler için yapılmış taş oturma sıralarını gün ışığına çıkardı. Kapının çevresinde bulunan çok sayıda kandil, ritüellerin gece de sürdüğüne işaret sayılır — bu yorum kazı ekibine aittir ve tartışılmaya devam eder.

Keşif, antik yazarların 'girenin ölümcül buharla karşılaştığı kapı' tarifiyle birebir örtüşen bir yapı ortaya koydu: küçük bir taş kemer, altından termal su ve gaz sızan bir mağara ağzı.

Alanı inceleyen jeobiyolog Hardy Pfanz ve ekibinin 2018'de yayımlanan ölçümleri, mağara ağzında karbondioksit oranının yüzde 91'e ulaştığını gösterdi. Gaz havadan ağır olduğu için özellikle şafak ve akşam saatlerinde, güneş katmanı dağıtmadan önce, zemine yakın ölümcül bir 'göl' oluşturur; antik kaynaklardaki ölümlerin fiziksel açıklaması budur.

Bu bulgular antik rahiplerin gösterisinin de mantığını ortaya koyar: ayakta duran bir insanın başı ölümcül gaz tabakasının üzerinde kalırken, yere eğilen bir hayvan gazın içinde kalırdı. Gaz bugün de etkindir — alana giren böcek ve küçük hayvanlar hâlâ ölmektedir.

Plutonyum, Apollon tapınağı ve antik tiyatro ile aynı bölgede yer alır; bu üç yapı çoğunlukla tek bir yürüyüşte birlikte gezilir. Alanın anlamı gözle görülenden çok anlattığı hikâyede saklıdır — kısa bir bilgilendirme panosu okuması ya da rehberli tur, ziyareti belirgin biçimde zenginleştirir.